Συμπληρώματα


Συνήθεις ερωτήσεις για τα... Συμπληρώματα Διατροφής

Τι είναι τα συμπληρώματα διατροφής;

Τα συμπληρώματα διατροφής είναι ειδικά προϊόντα τα οποία περιέχουν μεμονωμένα ή συνδυαζόμενα συστατικά και ουσίες που, στη "φυσική τους μορφή", εμπεριέχονται σε διάφορες τροφές ή φυτά. Τα προϊόντα αυτά, αφού υποστούν την κατάλληλη επεξεργασία για να πάρουν την τελική τους μορφή, με την οποία διατίθονται στην κατανάλωση, χρησιμοποιούνται για τη συμπλήρωση της διατροφής, αν κι εφόσον η διατροφή αυτή δεν είναι επαρκής ή οι ανάγκες του συγκεκριμένου ατόμου είναι μεγαλύτερες από αυτές που μπορεί να καλύψει μία "φυσιολογική" διατροφή (Aμερικανική Ιατρική Εταιρία, 1994). Σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό, τα συμπληρώματα απλά συμπληρώνουν τη διατροφή μας - δεν αντικαθιστούν τις τροφές, δεν αποτελούν υποκατάστατό τους και δεν έχουν "μαγικές", θεραπευτικές ή άλλες, ιδιότητες.


Σε ποιες κατηγορίες μπορούν να ταξινομηθούν τα συμπληρώματα διατροφής;

Σχηματικά και μόνον, τα συμπληρώματα ταξινομούνται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τα "κοινά" ή "συνήθη" συμπληρώματα που μπορούν, κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να χρησιμοποιηθούν από όλους. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν οι μη ενισχυμένες πρωτεΐνες, οι βιταμίνες, τα μέταλλα, διάφορα ροφήματα σε σκόνη, απλοί τύποι αμινοξέων, τα συμπληρώματα που προέρχονται από τροφές (σόγια, φύκια, μαγιά μπύρας, σπιρουλίνα, κάψουλες σκόρδου κ.λπ) και διάφορα ισοτονικά "αναψυκτικά". Η δεύτερη κατηγορία, και η περισσότερο αμφιλεγόμενη, περιλαμβάνει συμπληρώματα κι ειδικά βοηθήματα τα οποία απευθύνονται μόνον σε αθλητές κι όσους ασκούνται συστηματικά κι έντονα. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει ειδικά παρασκευάσματα από βότανα, εργογόνες ουσίες όπως η κρεατίνη, ενισχυμένες φόρμουλες πρωτεϊνών, βιταμινών και μεταλλικών στοιχείων, "φυσικά" ορμονοδιεγερτικά και μυοαναπτυξιακά, προϊόντα για γρήγορη αποκατάσταση, κ.ά. Αυτά τα προϊόντα, ενδεχομένως, σύμφωνα με τους κατασκευαστές τους, βοηθούν στη βελτίωση της απόδοσης, της σωματικής εμφάνισης, στην αποφυγή λήψης επικίνδυνων φαρμάκων (εναλλακτική λύση), βοηθούν να περιοριστούν τα προβλήματα που δημιουργούνται από την χρήση φαρμάκων και καλύπτουν τις αυξημένες ανάγκες τους ή τις ελλείψεις σε θρεπτικά συστατικά που προκαλούνται λόγω της αυξημένης αθλητικής δραστηριότητας κι οι οποίες δεν μπορούν να καλυφτούν από την "κανονική" διατροφή.


Είναι απαραίτητα τα συμπληρώματα διατροφής;

Όσοι είναι "ενάντιοι" στη χρήση συμπληρωμάτων, έχουν ως κύριο επιχείρημα ότι κανένα συμπλήρωμα δεν είναι απαραίτητο, εάν η κανονική διατροφή μας μπορεί να μας παράσχει όλα τα συστατικά που χρειαζόμαστε σε καθημερινή βάση. Οι "υπέρμαχοι" των συμπληρωμάτων, βασίζονται στο επιχείρημα ότι με τις σημερινές συνθήκες ζωής και τον τρόπο παρασκευής των τροφίμων, ένα πολύ μεγάλο μέρος των βιταμινών και των ιχνοστοιχείων καταστρέφεται. Επιπλέον, υποστηρίζουν, ότι εάν κάποιος ασκείται, ζει έντονη ζωή, κάνει κοπιαστική εργασία, βιώνει ειδικές καταστάσεις (στρες, έντονη αθλητική προπόνηση, υποθερμιδική δίαιτα, γυναικεία περίοδος, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση, ασθένειες) ή λαμβάνει φάρμακα, οι θρεπτικές του ανάγκες είναι πιο αυξημένες.. Η "μέση άποψη" ανάμεσα στο "όχι" και στο "ναι" είναι αυτή που λέει ότι τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να χρησιμοποιούν προφυλακτικά όσοι έχουν αυξημένες διατροφικές ανάγκες τις οποίες δεν μπορούν να τις καλύψουν με σωστή διατροφή, ποιοτική αναβάθμιση του διαιτολογίου τους ή αύξηση της ποσότητας των προσλαμβανόμενων τροφών.


Ποιοι χρειάζονται τα συμπληρώματα διατροφής;

Ορισμένα συμπληρώματα είναι ενδεχομένως χρήσιμα σε συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων που δε διατρέφονται σωστά κι ασκούνται, ζουν κι εργάζονται έντονα, στους εφήβους, στις γυναίκες κατά την διάρκεια της περιόδου και της εγκυμοσύνης, στους καπνιστές, σ' όσους βρίσκονται σε κατάσταση έντονου άγχους, σε άτομα που ακολουθούν υποθερμιδικές δίαιτες, σε όσους διατρέφονται μονομερώς, στα άτομα τα οποία έχουν αυξημένες ανάγκες κατά περιόδους, σε ασθενείς, στους χρήστες κάποιων φαρμάκων και στους αθλητές που υποβάλλονται σε σκληρές προπονήσεις. Θεωρητικά λοιπόν, ορισμένα συμπληρώματα είναι, ή μπορούν να αποδειχτούν, χρήσιμα, σε άτομα που κάνουν συγκεκριμένες "καταχρήσεις", δεν διατρέφονται σωστά, έχουν πολύ αυξημένες ανάγκες, έχουν πρόβλημα στην αφομοίωση κάποιων βιταμινών, μετάλλων ή άλλων συστατικών, ή έχουν αυξημένη αποβολή στοιχείων. λόγω κάποιας συγκεκριμένης κατάστασης. Στις περιπτώσεις αυτές, η επιπλέον αναγκαία ποσότητα μπορεί να "καλυφτεί" είτε με την λήψη περισσοτέρων τροφών που περιέχουν το συστατικό στο οποίο πιθανολογείται έλλειψη, μεγαλύτερη ανάγκη ή αυξημένη αποβολή, είτε με την ποιοτική βελτίωση της διατροφής, είτε με τη λήψη του ανάλογου συμπληρώματος διατροφής.


Σε τι μπορεί να βοηθήσει κάποιον η χρήση συμπληρωμάτων;

Η ερώτηση αυτή θα πρέπει να απαντηθεί σε δύο σκέλη, διαχωρίζοντας τον απλό άνθρωπο που απλά ασκείται ή προσέχει τη διατροφή του, από τον επαγγελματία αθλητή που αγωνίζεται να μεγιστοποιήσει την απόδοσή του ή τη σωματική του ανάπτυξη. Στον απλό άνθρωπο τα συμπληρώματα μπορούν να βοηθήσουν εάν κι εφόσον εάν καλύπτουν κάποια διατροφική έλλειψη ή επιπλέον διατροφική ανάγκη. Κάποιος ο οποίος έχει ανάγκη από αυτά τα επιπλέον στοιχεία και δεν τα προμηθεύεται μέσα από την κανονική του διατροφή ή από το συνδυασμό διατροφής και συμπληρωμάτων, θα έχει, αργά ή γρήγορα προβλήματα υγείας. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι παίρνοντας περισσότερα από ό,τι χρειάζεται θα έχει καλύτερη υγεία ή θα βελτιώσει την καθημερινή του απόδοση. Στους επαγγελματίες αθλητές τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Ο επαγγελματίας αθλητής υποβάλλεται σε έντονη και επίπονη προπόνηση επί πολλές ώρες καθημερινά, κάνει, συνήθως, ειδική διατροφή, δέχεται τις επιδράσεις του αγωνιστικού στρες και πρέπει να επιταχύνει τη διαδικασία αποκατάστασής του ώστε να μπορεί να επαναλαμβάνει συχνότερα όλο και πιο έντονες προπονήσεις. Επιπλέον πολλοί επαγγελματίες αθλητές χρησιμοποιούν ειδικά φάρμακα που προϋποθέτουν πολύ μεγαλύτερες λήψεις θρεπτικών συστατικών, βιταμινών και μετάλλων. Ο σκληρά προπονούμενος αθλητής χρειάζεται κάτι περισσότερο από την συνιστώμενη ποσότητα για το μέσο άνθρωπο, μέσου βάρους και μέσων αναγκών. Ο αθλητής δεν είναι ο μέσος άνθρωπος και για αυτό θα πρέπει να διατρέφεται σωστά και να παίρνει τα κατάλληλα συμπληρώματα για να μπορεί να αντεπεξέρχεται με επιτυχία στις σκληρές προπονήσεις του.


Πώς μπορώ να ξέρω εάν χρειάζομαι ή όχι συμπληρώματα;

Υπάρχουν τρεις εργαστηριακοί και δύο εμπειρικοί τρόποι για να διαπιστωθεί εάν ένα άτομο χρειάζεται να ενισχύσει τη διατροφή του με συμπληρώματα. Εργαστηριακά απαιτείται εξέταση αίματος, ούρων κι ανάλυση τρίχας από το εφηβαίο. Αν οι εξετάσεις αυτές δείξουν έλλειψη κάποιου στοιχείου υπάρχει ένδειξη βελτίωση της διατροφής και, πιθανά, ένδειξη λήψης του ανάλογου συμπληρώματος. Εμπειρικά, με την έννοια της αυξημένης πιθανότητας λάθους, μπορεί να γίνει ανάλυση του καθημερινού διαιτολογίου και σύγκρισή του με τις συνιστώμενες ημερήσιες δόσεις (Σ.Η.Δ.) που απαιτούνται για ένα ασφαλές διαιτολόγιο ή να εξεταστεί η ενδεχομένη πιθανότητα έλλειψης κάποιου θρεπτικού συστατικού, βιταμινών, μετάλλων ή ιχνοστοιχείων με βάση τις συνθήκες ζωής, τις δραστηριότητες ή την οργανική κατάσταση.


Πώς συσχετίζονται οι διατροφικές ελλείψεις με τα συμπληρώματα και την καλή υγεία;

Γνωρίζουμε, αποδεδειγμένα, ότι έξι διατροφικοί παράγοντες μειώνουν την απόδοση και δημιουργούν προβλήματα στην υγεία: Η αφυδάτωση από έλλειψη νερού ή μειωμένη κατανάλωσή του, η απόλυτη νηστεία / αποχή από το φαγητό για κάποιο χρονικό διάστημα, οι ελλείψεις βιταμινών και μετάλλων λόγω μειωμένης λήψης, απορρόφησης ή αυξημένων αναγκών, η τροφική δηλητηρίαση, η τροφική αλλεργία και η τροφική δυσανεξία. Άρα με την λήψη συμπληρωμάτων προσπαθούμε να καλύψουμε τον έναν από τους έξι αυτούς παράγοντες, δηλαδή την περίπτωση αυξημένων αναγκών ή μειωμένης λήψης ή μειωμένης απορρόφησης κάποιου στοιχείου. Τα συμπληρώματα βοηθούν σε αυτές τις περιπτώσεις γιατί καλύπτουν τις ελλείψεις οι οποίες μειώνουν την απόδοση και δυσχεραίνουν την απρόσκοπτη και φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η βελτίωση της υγείας, η αύξηση της απόδοσης ή η καλυτέρευση της σωματικής εμφάνισης προήλθε άμεσα από τα συμπληρώματα, γιατί αυτό που προκάλεσε βελτίωση της απόδοσης ήταν η θρεπτική κάλυψη η οποία θα μπορούσε να επιτευχθεί και με την ανάλογη προσαρμογή (βελτίωση) της διατροφής. Τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο και, κυρίως, τίποτα μαγικό !


Αφού υπάρχουν τρόποι για να αντιμετωπίσουμε πιθανές ελλείψεις ή αυξημένες ανάγκες, γιατί να καταφύγουμε στα συμπληρώματα διατροφής;

Κάθε επιλεγόμενη λύση δεν έχει μόνον "θετικά", έχει κι αρνητικά. Σε κάθε περίπτωση, πριν αποφασίσουμε, θα πρέπει να σταθμίσουμε τα υπέρ και τα κατά. Αν αυξήσουμε την ποσότητα των τροφών έχουμε το μειονέκτημα της αυξημένης λήψης θερμίδων με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται. Η "ποιοτική" βελτίωση της διατροφής προϋποθέτει γνώσεις, κατάλληλη εκλογή τροφίμων και αλλαγή συνηθειών που, όλα αυτά, έρχονται σε αντίθεση με τις σημερινές συνθήκες ζωής, το οικονομικό κόστος και τον τρόπο παρασκευής των τροφίμων όπου ένα μεγάλο μέρος των βιταμινών και των ιχνοστοιχείων καταστρέφεται. Με τις σημερινές συνθήκες ζωής, φαίνεται ότι είναι περισσότερο ρεαλιστικό, αλλά όχι εντελώς ακίνδυνο, να χρησιμοποιούμε συμπληρώματα ώστε να καλύπτουμε τις επιπλέον ανάγκες μας, χωρίς να καταφεύγουμε στην αύξηση της θερμιδικής πρόσληψης για την κάλυψη των αναγκών αυτών. Απαραίτητη όμως προϋπόθεση είναι να συνδυαστεί η λήψη των συμπληρωμάτων με μία ποιοτική αναβάθμιση της διατροφής γιατί κανένα συμπλήρωμα δεν "τα περιέχει όλα" και κανένα δε μπορεί να μας βοηθήσει ή να μας προστατέψει από ελλείψεις αν η διατροφή μας είναι "κακή". Όλοι όσοι δεν τρώνε σωστά, κινδυνεύουν, αργά ή γρήγορα, να υποστούν τις συνέπειες μίας θρεπτικής ή βιταμινικής ένδειας ("έλλειψης"), άσχετα με το αν παίρνουν λίγα, πολλά ή καθόλου συμπληρώματα.


Είναι αλήθεια ότι πολλά από τα αποτελέσματα που αποδίδονται στα συμπληρώματα οφείλονται στην ψυχολογική επίδραση της λήψης τους;

Μερικώς ναι. Αν κάποιος πιστεύει ότι κάτι του κάνει "καλό" τότε μπορεί να του κάνει. Η επίδραση του μυαλού και της αυθυποβολής είναι καθοριστική και αποδεικνύεται από την αποτελεσματικότητα της χρήσης διαφόρων εικονικών χαπιών. Όμως αυτό δεν είναι κατ' ανάγκη κακό : "Εάν παίρνοντας συμπληρώματα νιώθετε καλύτερα ή έχετε καλύτερα αποτελέσματα χωρίς να σας δημιουργούνται παρενέργειες, δεν πρέπει να σας ενδιαφέρει εάν τα αποτελέσματα αυτά προέρχονται από το συμπλήρωμα ή την φαντασία σας!".


Είναι ασφαλής η χρήση συμπληρωμάτων;

Τα συνήθη συμπληρώματα θεωρούνται γενικώς ασφαλή, με την προϋπόθεση ότι λαμβάνονται σωστά, κάτω από ιατρική καθοδήγηση, μετά από ειδικές εξετάσεις και σε απόλυτα εξατομικευμένες δόσεις με βάση τις ανάγκες, την ηλικία, το σωματικό βάρος, το είδος της διατροφής, το είδος της άσκησης και τον τρόπο ζωής. Σε περίπτωση αλόγιστης χρήσης, υπερβολικής μονομερούς λήψης ή χρήσης σκευασμάτων που είναι "συμπληρώματα" μόνον κατ' όνομα, ενδέχεται να προκληθούν σοβαρές παρενέργειες, με πιο συνηθισμένες τη διατάραξη της βιοχημικής ισορροπίας του οργανισμού και τις ανεπάρκειες σε κάποια άλλα θρεπτικά συστατικά. Δεν υπάρχει τίποτα που να ισχύει απόλυτα για όλους, ούτε τίποτα απόλυτα καλό ή "απόλυτα κακό". Τελικά, αυτό που έχει σημασία δεν είναι το "τι παίρνουμε" αλλά το "τι αφομοιώνουμε" και το τι, τελικά, γίνεται με αυτά που δεν αφομοιώνουμε..


Αφού η χρήση συμπληρωμάτων είναι "γενικά ασφαλής" γιατί ο Ε.Ο.Φ. απαγόρευσε την κυκλοφορία ορισμένων συμπληρωμάτων;

Σύμφωνα με την Ελληνική νομοθεσία, ο Εθνικός οργανισμός φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.) είναι ο καθ' ύλη υπεύθυνος για την προστασία της υγείας του Έλληνα πολίτη από οποιοδήποτε φαρμακευτικό ή άλλο σκεύασμα που κυκλοφορεί στην Ελληνική αγορά (φάρμακα, κρέμες, καλλυντικά, κ.λπ). Κατά καιρούς ο Ε.Ο.Φ. έχει απαγορεύσει την κυκλοφορία αρκετών συμπληρωμάτων. Η πιο πρόσφατη κι ευρεία απαγόρευση έγινε τον Μάιο και τον Ιούνιο του περασμένου έτους και προκάλεσε σημαντικά προβλήματα και πρόσθετη σύγχυση γιατί απαγορεύτηκε η κυκλοφορία προϊόντων που κυκλοφορούν νόμιμα σε άλλες χώρες. Ο Ε.Ο.Φ. απαγόρευσε τριών ειδών συμπληρώματα: 1) Αυτά που περιείχαν ουσίες όπως εφεδρίνη ή ψευδοεφεδρίνη (μα - χουάγκ) και DHEA 2) Αυτά που περιείχαν υπέρ - δόσεις ουσιών (πολλαπλάσιες από το κανονικό - οπότε σύμφωνα με την Ελληνική νομοθεσία θεωρούνται φάρμακα) και 3) Ορισμένα προϊόντα που περιείχαν βότανα τα οποία χαρακτηρίζονται φαρμακευτικές ουσίες ή έχουν φαρμακευτική δράση.

Για τους μυημένους στο θέμα: Αν κάποια ή όλα τα συμπληρώματα θεωρηθούν "φάρμακα", θα πρέπει να πωλούνται μόνον από τα φαρμακεία ή θα χρειάζονται ειδικές άδειες και προϋποθέσεις. Για αυτό τα ανοικτά πεδία, στα οποία θα δημιουργηθούν προβλήματα στο άμεσο μέλλον, ίσως και πολύ γρήγορα, είναι το "ξεπάγωμα" του νομοθετικού διατάγματος για τα συμπληρώματα που θέτει περιορισμούς και απαγορεύσεις στην πώλησή τους από τα γυμναστήρια κι όχι μόνον, η αναμενόμενη "επίσημη θέση" του Ε.Ο.Φ. γύρω από το τι είναι και τι δεν είναι συμπληρώματα και η εναρμόνισή μας με πρόσφατες αποφάσεις της Κομισιόν για τα φαρμακευτικά προϊόντα, τα συμπληρώματα και τις προϋποθέσεις εισαγωγής, διαφήμισης και κυκλοφορίας.


Σε ποιες περιπτώσεις μπορούν να υπάρξουν παρενέργειες από τα συμπληρώματα διατροφής;

Συνήθως όταν λαμβάνονται μεγάλες δόσεις κάποιου ή κάποιων συμπληρωμάτων χωρίς πραγματικά να χρειάζεται ή όταν χρησιμοποιούνται προϊόντα με άγνωστες (ή γνωστές) ουσίες που έχουν έντονη φαρμακευτική δράση. Ανεπιθύμητες ενέργειες μπορούν επίσης να παρατηρηθούν όταν συνυπάρχουν προβλήματα υγείας και λαμβάνονται συμπληρώματα τα οποία επιδεινώνουν το υπάρχων πρόβλημα. Για παράδειγμα η λήψη βιταμίνης C και ασβεστίου θεωρείται γενικά ασφαλής. Αν όμως λαμβάνονται από κάποιον ο οποίος έχει πέτρα στα νεφρά μπορεί να του δημιουργήσουν "πέτρες" ή να αυξήσουν τις ήδη υπάρχουσες (κρύσταλλοι οξαλικού οξέος) και για αυτό, αυτή η περίπτωση, αναφέρεται ρητά στις εσώκλειστες οδηγίες χρήσης των προϊόντων που παράγουν οι φαρμακευτικές εταιρίες..


Γιατί επιμένετε στη χρήση "συνήθων" συμπληρωμάτων;
Πιστεύουμε ότι είναι σωστότερο να χρησιμοποιείτε συμπληρώματα με γνωστά συστατικά, όπως οι βιταμίνες, που έχουν ελεγχθεί ερευνητικά, παρά σκευάσματα με άγνωστες ουσίες, όπως κάποια περίεργα βότανα και ουσίες με εξωτικά ονόματα, χωρίς επακριβώς διαπιστωμένη δράση. Βασικό πρόβλημα με τις άγνωστες ουσίες είναι ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ή να υπολογίσει τις τυχόν παρενέργειες... Τέτοια προϊόντα μπορεί να είναι καλά ή κακά, χρήσιμα ή άχρηστα, αλλά κανείς δεν μπορεί να σας εγγυηθεί ούτε το ένα ούτε το άλλο. Με τα "γνωστά" συμπληρώματα ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε και πώς περίπου πρέπει να τα παίρνουμε και, κυρίως, γιατί τα παίρνουμε!